Bestuurdersaansprakelijkheid: de curator stelt u aansprakelijk

Het uitgangspunt is geruststellend: een BV of NV is zelf aansprakelijk voor haar schulden en niet de bestuurder. Ondernemen betekent risico nemen en een faillissement is op zichzelf geen verwijt. Persoonlijke aansprakelijkheid is de uitzondering.

Die uitzondering doet zich voor als het bestuur zijn taak kennelijk onbehoorlijk heeft vervuld en aannemelijk is dat dit een belangrijke oorzaak van het faillissement is. De maatstaf is streng: het gaat om handelen waarvan geen redelijk denkend bestuurder onder dezelfde omstandigheden zou zeggen dat het verantwoord was. De curator kijkt daarbij naar de drie jaar voor het faillissement. Slaagt de vordering, dan bent u in beginsel aansprakelijk voor het hele tekort.

De regels gelden ook voor wie feitelijk het beleid bepaalde zonder formeel bestuurder te zijn. Bestuurt u via een holding, dan kan de curator door de holding heen naar u als persoon kijken.

Twee verplichtingen spelen in bijna elk onderzoek van een curator een hoofdrol. De administratie moet zo zijn gevoerd dat de rechten en verplichtingen van de vennootschap op elk moment te kennen zijn. En de jaarrekening moet op tijd zijn gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel.

Is aan een van beide niet voldaan, dan staat volgens de wet vast dat het bestuur zijn taak onbehoorlijk heeft vervuld. Bovendien wordt dan vermoed dat dit een belangrijke oorzaak van het faillissement is. De bewijslast verschuift daarmee naar u. U moet aannemelijk maken dat het faillissement een andere oorzaak had, zoals het wegvallen van een grote klant of een onverwachte marktontwikkeling. Dat verweer kan slagen, maar vraagt om een zorgvuldige onderbouwing. Een geringe overschrijding van de termijn voor de jaarrekening kan als onbelangrijk verzuim buiten beschouwing blijven.

Naast onbehoorlijk bestuur zijn er andere wegen waarlangs een curator of een individuele schuldeiser bij u kan uitkomen.

• Onrechtmatig handelen tegenover een schuldeiser. Bijvoorbeeld als u namens de vennootschap verplichtingen aanging terwijl u wist of moest begrijpen dat zij die niet kon nakomen en geen verhaal zou bieden.
• Belastingen en pensioenpremies. Is betalingsonmacht niet tijdig gemeld, dan kunt u aansprakelijk zijn voor die schulden.
• Paulianeus handelen. De curator kan handelingen terugdraaien die de vennootschap zonder verplichting verrichtte en waardoor schuldeisers zijn benadeeld, als beide partijen dat wisten of moesten begrijpen. Bij transacties in het jaar voor het faillissement met bijvoorbeeld familie of een verbonden vennootschap wordt die wetenschap vermoed.
• Onttrekkingen. Denk aan dividend, managementvergoedingen of aflossing van uw eigen lening terwijl de vennootschap haar andere schuldeisers niet meer kon betalen.

De eerste weken na een faillissement zijn bepalend. Wat u dan zegt en doet, komt later terug in het dossier. Enkele vuistregels:

• Werk mee. U bent wettelijk verplicht de curator alle inlichtingen te geven en de administratie over te dragen. Niet meewerken verslechtert uw positie.
• Houd feiten en verwijten uit elkaar. Informatie geven is verplicht. Een inhoudelijke reactie op een aansprakelijkstelling geeft u pas na overleg met uw advocaat.
• Erken niets en teken niets onder tijdsdruk. De termijn in de brief van de curator is geen wettelijke termijn. Uitstel vragen is gebruikelijk.
• Controleer of u een bestuurdersaansprakelijkheidsverzekering heeft en meld de aansprakelijkstelling op tijd bij de verzekeraar.
• Bewaar uw eigen kopie van stukken die uw beslissingen verklaren, zoals notulen, prognoses en adviezen van uw accountant.

De advocaat toetst de verwijten van de curator aan de feiten en aan de rechtspraak. Waren uw beslissingen op het moment zelf verdedigbaar? Is er een andere oorzaak voor het faillissement aan te wijzen? Kan u persoonlijk een verwijt worden gemaakt, of lag het betreffende onderdeel bij een medebestuurder? Ook als aansprakelijkheid vaststaat, kan de rechter het bedrag matigen.

Veel zaken eindigen niet bij de rechter maar in een regeling. Een curator weegt de kosten en de duur van een procedure af tegen wat er bij u te halen is. Een goed onderbouwd verweer is daarom ook de basis voor een goede onderhandeling. In ernstige gevallen kan een curator of het Openbaar Ministerie de rechter vragen een bestuursverbod op te leggen van maximaal vijf jaar. Ook daarom is het verstandig uw verweer vanaf het begin serieus te voeren.

Staat uw onderneming nog overeind en wilt u deze risico's voor zijn? Lees dan ook de pagina over faillissement voorkomen. Overweegt u de activiteiten voort te zetten, kijk dan bij doorstart na faillissement.